Depresja w chorobach somatycznych

DEPRESJA W CHOROBACH SOMATYCZNYCH

Zaburzenia depresyjne mogą też być powikłaniem licznych chorób somatycznych (zaburzenia depresyjne na podłożu somatycznym) lub być związane z organicznym uszkodzeniem mózgu (zaburzenia nastroju na tle organicznym).

Do najczęstszych chorób somatycznych w przebiegu, których mogą pojawić się pełnoobjawowe zespoły depresyjne należą:

  1. Choroba niedokrwienna serca & Nadciśnienie tętnicze: w chorobach naczyniowych wystąpienie objawów depresyjnych i lękowych jest stosunkowo częste. Bardzo powszechnie stwierdza się depresję po przebytych zawałach serca i zabiegach kardiochirurgicznych – ma to związek zarówno z skalą somatycznego obciążenia organizmu pacjenta jak i doświadczeniem olbrzymiego przeciążenia stresem w tych sytuacjach.
  2. Niedoczynność tarczycy: bardzo często objawy depresyjne z towarzyszącymi objawami spowolnienia, apatii, zaburzeń pamięci, ale też czasami wzmożonej drażliwości i niepokoju.
  3. Zespół Cushinga (nadczynność kory nadnerczy):
  4. Przewlekłe zespoły bólowe: bardzo często współistniejące zespoły depresyjne, kluczowe zdiagnozowanie tego czy objawy bólowe nie są maską depresyjną, zwłaszcza w niektórych neuralgiach i przewlekłych bólach głowy (w tym w migrenowych bólach głowy)
  5. Cukrzyca – znacząco zwiększona podatność na wystąpienie depresji, istotny czynnik reaktywny, czasami objawy przewlekłej (nieleczonej lub źle leczonej) cukrzycy ujawniają się w postaci chwiejności nastroju, apatii, osłabienia, nadmiernej senności co bywa błędnie rozpoznawana jako depresja
  6. Choroby autoimmunologiczne: szczególnie często w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów (od 15% do 60% chorych na RZS), tocznia rumieniowatego (dwukrotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia tocznia u kobiet chorujących na depresję, ale i odwrotnie – zwiększone ryzyko wystąpienia depresji o osób z rozpoznanym toczniem) a zwłaszcza fibromialgii
  7. Choroby zakaźne – szczególne często podczas zapalenia wątroby typu B i C, opryszczki, grypy i mononukleozy zakaźnej
  8. Choroby nowotworowe – zawsze wzmożone ryzyko wystąpienia epizodu depresyjnego (zachorowania na nowotwór jako czynnik reaktywny), ale też biologicznie zwiększona podatność na depresję, szczególnie często w nowotworze trzustki. Często również ujawniają się objawy depresyjne i lękowe już podczas leczenia onkologicznego – zarówno jak wyraz jatropatogennej reakcji na onkoterapię jak i czysto psychologiczną reakcję na przewlekły stres w jakim znajduje się pacjent
  9. Choroby organiczne mózgu: Szczególnie często objawy depresyjne ujawniają się po udarach mózgu, w przebiegu stwardnienia rozsianego, choroby Parkinsona, guzów mózgu. Bardzo często depresja ujawnia się w zespołach otępiennych, zwłaszcza w początkowym etapie zachorowania, wówczas w obrazie klinicznym współistniejące objawy otępienne (dysfunkcje poznawcze i mnestyczne) oraz depresyjne. Można ją też wtedy rozumieć jako swoistą psychologiczną reakcję na postępujący spadek sprawności chorego i wyraz jego (adekwatnego) lęku przed postępem choroby w przyszłości.
  10. Depresje jako powikłanie związane z zażywaniem leków – szczególnie często podczas zażywania – sterydów, leków antykoncepcyjnych, beta-blokerów, benzodiazepin, iboprofenu, kluczowa jest ocena korelacji pomiędzy wprowadzeniem danego leku a wystąpieniem objawów depresyjnych.

Stwierdzenie objawów depresyjnych na tle somatycznym lub związanych z organicznym uszkodzeniem mózgu wymaga jednoczesnego potwierdzenia wystąpienie objawów zaburzeń nastroju i zdiagnozowania choroby podstawowej.

W sytuacji postawienia takiego rozpoznania dalsze postępowanie zależne jest od tego na jakim etapie diagnozy i leczenia jest pacjent. Czy już została zdiagnozowana choroba podstawowa i czy wdrożono adekwatne leczenie. Musimy pamiętać jednak, że leczenie depresji będącej powikłaniem chorób somatycznych musi zawsze przebiegać we współpracy z innymi lekarzami – specjalistami chorób wewnętrznych lub neurologii.

W wymiarze przyczynowym leczenie skoncentrowane jest na usunięciu objawów choroby podstawowej – somatycznej lub organicznego uszkodzenia mózgu, której powikłaniem są objawy depresyjne. W sytuacji depresji jatropatogennej (związanej z nieprawidłowym działaniem leków) należy rozważyć ich odstawienie lub zamianę na inne preparaty o podobnym dzianiu terapeutycznym, ale pozbawione niekorzystnych skutków ubocznych.

W wymiarze objawowym naszym celem jest złagodzenie intensywności objawów depresyjnych – stosowana jest zarówno farmakoterapia jak i krótkoterminowa psychoterapia.

Prowadząc farmakoterapię należy zwrócić szczególną uwagę na działania niepożądane leków przeciwdepresyjnych w kontekście choroby podstawowej. Wybór leku w takiej sytuacji musi być szczególnie staranny i uwzględniający potencjalne ryzyko jego zastosowania u pacjenta chorego somatycznie.