Farmakoterpia depresji. Leki przeciwdepresyjne i normotymiczne.

Farmakoterapia depresji. Leki przeciwdepresyjne i normotymiczne

Wybór metody terapii zaburzeń depresyjnych powinien mieć bezpośredni związek z postawioną wcześniej diagnozą – charakterem objawowym, skalą nasilenia i domniemaną etiologią depresji.

Należy pamiętać jednak, że za każdym razem decyzja co do wyboru metody leczenia podejmowana jest indywidualnie przez konsultującego lekarza psychiatrę z uwzględnieniem sugestii pacjenta. W określonych sytuacjach jednak (np. w ciężkim epizodzie depresyjnym lub zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych) są one jedyną dostępną i niezbędną metodą leczenia !

Leczenie zaburzeń depresyjnych uwarunkowanych endogennie prawie zawsze zakłada konieczność prowadzenia leczenia skojarzonego – farmakoterapii i psychoterapii. W pewnych określonych sytuacjach klinicznych stosowne są również inne formy leczenia – leczenie elektrowstrząsami, deprywacją snu czy fototerapią.

W innych typach depresji – reaktywnej lub związanej z załamaniem struktury osobowości leczenie farmakologiczne jest wdrażane w sytuacji umiarkowanego lub znacznego nasilenia objawów klinicznych. Zawsze jednak zakładamy w takowej sytuacji ograniczony czas farmakoterapii oraz kluczową rolę psychoterapii w procesie leczniczym.

Farmakoterapia tym samym odgrywa kluczową rolę jedynie w zaburzeniach afektywnych jednobiegunowych lub dwubiegunowych – ze względu na endogenne tło tego schorzenia.

Kluczowym aspektem w procesie leczenia antydepresantami jest stymulujący i stabilizujący wpływ tych leków na układ neuroprzekaźników w mózgu (noradrenaliny, serotoniny i dopaminy).

Do najważniejszych leków przeciwdepresyjnych należą:

  1. Selektywne inhibitory wychwytu serotoniny czyli SSRI – obecnie najczęściej stosowane leki przeciwdepresyjne, bardzo skuteczne w łagodnych i umiarkowanych epizodach depresyjnych, wyraźnie przeciwlękowe, mające stosunkowo niewiele skutków ubocznych i mało przeciwskazań, należą do nich: fluoksetyna, citalopram, escitalopram, paroksetyna, sertralina, fluwoksamina
  1. Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – obecnie nieco rzadziej stosowane ze względu na stosunkowo często występujące skutki uboczne leczenia i istotne przeciwskazania kliniczne, dalej jednak uważane za leki bardzo efektywne kliniczne, należą do nich: amitryptylina, klomipramina, doksepina, opipramol
  1. Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i adrenaliny – bardzo efektywne klinicznie, działające zarówno przeciwdepresyjnie, aktywizująco jak i przeciwlękowo, pewną trudnością jest samo wprowadzenie (czasami pacjenci skarżą się wzmożony niepokój), mają one stosunkowo mało skutków ubocznych i przeciwskazań klinicznych, należą do nich wenlafaksyna, milnacipram, duloksetyna
  1. Leki przeciwdepresyjne o innym (zróżnicowanym) działaniu – niejednorodna grupa substancji o działaniu przeciwdepresyjnym , przeciwlękowym, uspokajającym i czasami nasennym, o małej toksyczności i niewielu przeciwwskazaniach klinicznych, należą do nich: mianseryna, mirtazapina, trazodon, bupropion, tianeptyna, moklobemid, agomelatyna

Leki normotymiczne są preparatami, których działanie kliniczne polega na długoterminowej stabilizacji stanu psychicznego pacjenta. Zmniejszają one prawdopodobieństwo nawrotów epizodów depresyjnych oraz skalę nasilenia objawów podczas kolejnych kryzysów psychicznych. Leki normotymiczne są standardem leczenia w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych – to dzięki nim właśnie możemy zasadniczo zmniejszyć ryzyko wystąpienia epizodu maniakalnego.

Do najważniejszych leków normotymicznych należą: sole litu, karbamazepina, lamotrygina i sole kwasu walproinowego.

Neuroleptyki (klasyczne i atypowe) są stosowane jako wsparcie leczenia zaburzeń afektywnych, głównie w przebiegu epizodów maniakalnych oraz epizodów depresyjnych ciężkich (przebiegających z urojeniami). W takowych sytuacjach klinicznych są one stosowane z skojarzeniu z normotymikami (mania) lub antydepresantami (ciężka depresja).

Benzodiazepiny mogą być stosowane w leczeniu depresji jedynie doraźnie lub krótkoterminowo – pożądane jest ich wyraźne działanie przeciwlękowe, uspokajające i nasenne. Czynnikiem ograniczającym dłuższe stosowanie tych leków jest znaczące ryzyko uzależnienia benzodiazepinowego – tym samym błędem jest próba leczenia lęku tylko tymi preparatami.

Wybór leku przeciwdepresyjnego i normotymicznego należy do lekarza psychiatry – musi on uwzględniać jego wpływ na różne aspekty stanu psychicznego pacjenta: nastrój, obecność anhedonii, napęd psychomotoryczny, poziom lęku, poziom aktywności, jakość snu, łaknienie, drażliwość, impulsywność i cały szereg innych. Wskazana jest też ocena ryzyka wystąpienia zachowań autoagresywnych i suicydalnych – należy pamiętać o szybszym efekcie pro-napędowym w stosunku do poprawy nastroju w mechanizmie działania niektórych z leków przeciwdepresyjnych.

Niezbędne jest też ocenienie prawdopodobieństwa wystąpienia objawów niepożądanych oraz ewentualnych przeciwskazań klinicznych. Wybór leku musi być czasami poprzedzony konsultacją internistyczną – celem oceny możliwości wdrożenia tekowego leczenia w sytuacji występowania u pacjenta chorób przewlekłych (np. nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, jaskry, przerostu gruczołu krokowego, epilepsji i szeregu innych)

W sytuacji wystąpienie jakichkolwiek niepokojących objawów zdrowotnych w przebiegu leczenia antydepresantami i normotymikami należy bezwzględnie skontaktować się z lekarzem prowadzącym !

Leczenie przeciwdepresyjne prowadzone jest aż do uzyskania pełnej stabilizacji stanu psychicznego, potem prowadzone jest leczenie podtrzymujące. Obecnie uważa się, że bardziej wskazaną jest opcja stopniowego odstawiania leków przeciwdepresyjnych poprzez powolne zmniejszanie dawki przyjmowanego preparatu.

Nie należy samodzielnie i bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym odstawiać leków przeciwdepresyjnych !

W przebiegu leczenia przeciwdepresyjnego bezwzględnie zakazane jest spożywanie alkoholu ani przyjmowanie jakichkolwiek innych środków psychoaktywnych !

W terapii nawracających epizodów depresyjnych na tle endogennym czasami leczenie jest prowadzone w sposób ciągły – ma charakter leczenia podtrzymującego.

Pamiętajmy więc – depresja może być skutecznie leczona a leki przeciwdepresyjne i normotymiczne są efektywne klinicznie.

Nie zapominajmy jednak o konieczności podjęcia leczenia skojarzonego – kluczowa jest tutaj sensowna psychoterapia.