Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Mania. Cyklotymia.

ZABURZENIA AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE

MANIA

CYKLOTYMIA

Kolejna postacią depresji endogennej jest zaburzenie afektywne dwubiegunowe ( zwane też chorobą afektywną dwubiegunową ) polegające na naprzemiennym występowaniu u pacjenta epizodów obniżonego nastroju (depresji) i podwyższonego nastroju (mani lub hipomanii). Więcej o tym w kolejnym artykule.

W tej postaci przebieg faz depresyjnych jest zazwyczaj ciężki, z znacznym spowolnieniem psychoruchowym, apatią, czasami też nadmierną sennością i wzrostem łaknienia.

Fazy maniakalne przebiegają wraz z podwyższonym (euforycznym, ekspansywnym bądź drażliwym nastrojem), wzmożonym napędem psychomotorycznym, trudnościami w koncentracji uwagi, gonitwą myśli, bezsennością i odhamowaniem seksualnym. W sytuacji nasilenia objawów pojawiają się poważne zniekształcenia myślenia – urojenia wielkościowe, urojenia mocy a czasami również urojenia prześladowcze (jako wyraz nieadekwatnie drażliwej reakcji na brak zaspokojenia przez otoczenie maniakalnych potrzeb chorego)

Możemy mówić o kilku typach nastroju maniakalnego:

  1. Nastrój euforyczny: skrajnie dobre samopoczucie, euforyczna, nierealistyczna ocena rzeczywistości, nadmiernie pozytywny stosunek do innych ludzi i samego siebie, wesołkowatość, chwiejność zainteresowań i aktywności podejmowanych przez chorego
  2. Nastrój ekspansywny: skrajnie zawyżona samoocena chorego, czasami urojenia mocy i potęgi, wyolbrzymione oczekiwania chorego co do innych ludzi, niezdolność do znoszenia jakichkolwiek ograniczeń czy przeszkód ze strony otoczenia, zaprzeczanie rzeczywistym ograniczeniom, z czasem drażliwość i okresowe wybuchy złości
  3. Nastrój drażliwy: zawyżona samoocena chorego, poczucia bycia nierozumianym i niedocenionym przez innych ludzi, skrajna drażliwość i agresywność na próby wyznaczenia adekwatnych granic przez otoczenia chorego, wybuchy złości, wściekłość jako częsty stan emocjonalny

Choroba afektywna dwubiegunowa wymaga stałego leczenia farmakologicznego prowadzonego pod kontrolą doświadczonego specjalisty psychiatry. Kluczowym aspektem terapii jest włączenie leków normotymicznych – stabilizatorów afektu. Leczenie musi mieć charakter długoterminowy – ważna jest zarówno ocena stanu klinicznego pacjenta jaki i monitorowanie poziomu leków normotymicznych.

Szczególnie niekorzystną w przebiegu jest choroba afektywna dwubiegunowa typu rapid cycling, przebiegająca z bardzo szybkimi zmianami faz depresyjnych i maniakalnych. To takie zaburzenie dwubiegunowe, w którym w ciągu roku występuje 4 lub więcej okresów depresji, dużej manii, hipomanii lub stanu mieszanego. Poszczególne fazy choroby poprzedzielane są bardzo krótkimi okresami zdrowia, albo, co jest jeszcze częstsze, przechodzą płynnie jedna w drugą. W wypadku takiego naprzemiennego przebiegu choroby okresy remisji mogą w ogóle nie występować – takowy obraz choroby występuje u kilkunastu procent osób z zaburzeniem dwubiegunowym. Choroba może w taki sposób przebiegać od samego początku (u 1/3 chorych), może też pojawić się po kilku lub kilkunastu latach przebiegu klasycznego (u 2/3 chorych). Przebieg ChAD z szybką zmianą faz może też, po pewnym czasie, zwłaszcza w czasie leczenia, zmienić przebieg na klasyczny.

Obecnie mówi się już też o ChAD z ultraszybką zmianą faz (ultra-rapid bipolar disorder – uRC) – określa się tak chorobę afektywną dwubiegunową w przebiegu której naprzemienne fazy chorobowe trwają od kilku dni do maksymalnie kilku tygodni.

Choroba afektywna dwubiegunowa z okołodobową zmianą faz (ultradian cycling bipolar disorder – udRC) definiowana jest z kolei jako zmiany faz chorobowych w ciągu tego samego dnia, co kilka godzin.

Samo leczenie ChAD typu rapid cycling jest szczególnie trudnym zadaniem – niezbędnym jest tutaj uważność samego chorego, jego otoczenia i lekarza prowadzącego tak aby nie nasilać jatropatogennie objawów (np. poprzez leczenie zbyt dużymi dawkami antydepresantów w sytuacji wzmożonego ryzyka wystąpienia fazy maniakalnej).

Cyklotymia to zaburzenie afektywne polegające na utrzymujących się stale wahaniach nastroju i aktywności w postaci łagodnych epizodów subdepresji i hipomanii, które występują zamiennie zwykle bez związku z wydarzeniami życiowymi. Skala nasilenia objawów zazwyczaj nie skłania do podejmowania leczenia choć zmienność nastroju jest dostrzegana zarówno przez chorującego jak i jego najbliższe otoczenie.

Poziom funkcjonowania osoby chorującej na cyklotymię w okresach hipomanii jest w jej ocenie na tyle zadawalający, że stosunkowo rzadko chce ona podejmować leczenie psychiatryczne. Pacjent przeżywa bowiem okresy hipomanii jako stan „świetnego samopoczucia, mega-aktywności, wielkiej kreatywności czy wymiatania” (to często powtarzające się określenia osób w hipomanii) – jest wtedy bardzo aktywny, angażuje się w szereg działań, podejmuje nowe inicjatywy. Problemem jest jednak zazwyczaj spójność i sensowność podejmowanych aktywności oraz trwałość samego zaangażowania. Często ich efektem są pochopne i nieprzemyślane decyzje finansowe, zawodowe czy interpersonalne.

To co zazwyczaj niepokoi pacjenta to okresy subdepresyjne – przeżywa wtedy sam siebie jako mało aktywnego, niewydolnego życiowo, nieatrakcyjnego dla otoczenia, nieradzącego sobie z obowiązkami. Prawie zawsze jest to wyraźnie nadmiernie negatywna ocena – paradoksalnie otoczenie pacjenta ma zaś często refleksję, że w stanie subdepresyjnych łatwiej się z nim można porozumieć i realizować wspólne aktywności.

Reasumując – każda postać zaburzeń afektywnych dwubiegunowych wymaga podjęcia leczenia.

W wypadku cyklotymii możliwą formą leczenia będzie psychoterapia psychodynamiczna wsparta okresowo farmakoterapię (w okresie znaczącego nasilenia się objawów klinicznych).