Neurastenia

Start /  Boczne / 

Neurastenia to złożony zespół objawowy będący prawdopodobnie najczęściej występującym zespołem nerwicowym. Paradoksalnie jest on też obecnie stosunkowo rzadko rozpoznawany, często mylony z innymi zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza depresją i zaburzeniami lękowymi. Wydaje się jednak, że w ostatnich kilkunastu latach ilość osób skarżących się na objawy neurasteniczne jest zdecydowanie większa, co jest zrozumiałe w kontekście jej etiologii.

 

PRZYCZYNY NEURASTENII

Przyczyny neurastenii są dwojakiego rodzaju – możemy mówić o predyspozycjach konstytucjonalnych (podobnie jak w innych zespołach nerwicowych), ale kluczowe okazują się czynniki środowiskowe (inaczej niż w innych zespołach nerwicowych).

Predyspozycje konstytucjonalne – czynniki osobowościowe (osobniczo uwarunkowana nadwrażliwość na stres, przeciążenie emocjonalne, niski próg pobudzenia lękowego), nadreaktywność układu współczulnego, nadczynność układu podwzgórze – przysadka – nadnercze (w efekcie tego nadmierna produkcja katecholamin – hormonów stresu) są elementem warunkującym możliwość wystąpienia objawów neurastenii.

Czynniki środowiskowe okazują się być kluczowe w ujawnieniu się objawów neurastenii, determinują też skalę nasilenia jej objawów. Związane są one z nadmiernym i długoterminowym narażeniem pacjenta na silny stres, w efekcie czego mogą być aktywowane niekorzystne procesy wewnątrz organizmu. Do najważniejszych, niekorzystnych czynników środowiskowych należą:

  1. tryb życia, którego stałym elementem jest nadmierny pośpiech, presja czasu, stałe napięcie emocjonalne, permanentny stres, brak odpoczynku, przemęczenie;
  1. wyczerpanie pracą zawodową, w szczególności w niektórych specyficznych typach aktywności zawodowej (np. praca w policji, wojsku i innych służbach mundurowych, gdzie neurastenia jest oficjalnie uznaną chorobą zawodową, ale też praca nauczycieli i wychowawców), praca w warunkach nadmiernego nastawienia na wynik (np. stanowiska związane z sprzedażą, marketingiem, kontaktami z klientem, finansami), praca związana z stałym wysokim poziomem odpowiedzialności (np. praca w służbie zdrowia, komunikacji publicznej, ale też wszystkie stanowiska kierownicze i menadżerskie);
  1. konflikty rodzinne i zawodowe (w tym bycie ofiarą zachowań mobbingowych), doświadczanie trudnych sytuacji życiowych (np. utraty bliskiej osoby, rozwodu, poważnego kryzysu materialnego);
  1. niekorzystne warunki życia doświadczane w długim okresie (np. życie w hałasie, na małej powierzchni, w złych warunkach higienicznych, niewłaściwe odżywianie, inne deficyty bytowe).

Czynnikami zwiększającymi ryzyko ujawnienia się neurastenii są też choroby somatyczne – zarówno przewlekłe jak i ostre (również powtarzające się stosunkowo łagodne zachorowania, np. przeziębienia). Mogą one być jej główną przyczyną, wtedy jednak mówić będziemy o pseudoneurastenii, w której typowo neurasteniczne objawy związane są tylko ze stanem somatycznym (nie odgrywają istotnej roli wówczas czynniki osobowościowe i środowiskowe).

 

OBJAWY NEURASTENII

Neurastenia może przebierać dwojaki charakter – neurastenii hiperstenicznej i neurastenii hipostenicznej. Niektórzy wyróżniają jeszcze postać neurastenii astenicznej (czyli psychastenii – zespołu wyczerpania).

Do objawów neurastenii hiperstenicznej należą głównie: wzmożona drażliwość, uczucie stałego napięcia emocjonalnego, ciągłego niepokoju, niekontrolowane wybuchy złości, czasami również zachowania impulsywne. Towarzyszą temu również objawy somatyzacyjne (kołatania serca, bóle w klatce piersiowej, drżenie rąk, bóle brzucha i biegunki, silne napięciowe bóle głowy, sztywność mięśni), pogorszenie jakości snu (zwłaszcza trudności w zasypianiu, spłycenie snu, czasami bezsenność), problemy z koncentracją uwagi i zapamiętywaniem. Objawy neurastenii hiperstenicznej czasami opisywane są jako zespół wzmożonej drażliwości.

Do objawów neurastenii hipostenicznej należą głównie: uczucie stałego zmęczenia, apatii, trudność w mobilizacji do jakiegokolwiek działania, spadek aktywności (czasami wręcz wycofywanie się z jakiejkolwiek aktywności), anhedonia (czyli niezdolność do odczuwania przyjemności). Towarzyszy temu czasami obniżenie nastroju, chwiejność emocjonalna, spowolnienie psychoruchowe, rzadziej lęk i napady paniki, objawy somatyzacyjne (głównie bóle głowy, mięśni, zaparcia, niestrawność) oraz seksualne (spadek libido, obniżenie potencji, problemy z erekcją). Objawy neurastenii hipostenicznej czasami opisywane są jako zespół przewlekłego zmęczenia.

Do objawów neurastenii astenicznej należą głównie: uczucie stale odczuwanego wyczerpania, bardzo łatwa męczliwość, nadmierna senność, spowolnienie psychoruchowe, brak chęci do jakiegokolwiek działania, nadmierna podatność na choroby somatyczne. Objawy neurastenii astenicznej czasami opisywane są jako zespół wyczerpania.

Należy pamiętać, że stosunkowo rzadko objawy neurastenii mają charakter tylko hipersteniczny lub hiposteniczny, zazwyczaj dominuje jeden z typów, ale obecne są również objawy drugiego. W zasadzie zawsze obecne są dwa kluczowe objawy neurastenii – nadmierne ciągłe zmęczenie i wzmożona drażliwość.

Intensywność objawów jest oczywiście zróżnicowana, należy pamiętać, że neurastenia ma tendencje do przewlekania się, u niektórych pacjentów okresy stosunkowo dobrego funkcjonowania (prawie bez objawów) przeplatają się epizodami bardzo wyraźnego pogorszenia samopoczucia. Zawsze jednak neurastenia zasadniczo pogarsza zarówno jakość życia pacjentów, jak i ich sprawność życiową (zarówno w obszarze zawodowym, jak i interpersonalnym).

 

LECZENIE NEURASTENII

Leczenie neurastenii obejmuje cały szereg oddziaływań mających na celu zarówno profilaktykę, jak i ograniczenie intensywności objawów. Wybór metod leczniczych należy do konsultującego lekarza psychiatry bądź psychologa klinicznego. Zawsze jest on zależny od objawów z jakimi zgłasza się pacjent, skali ich nasilenia oraz powodów ich wystąpienia.

Do najważniejszych oddziaływań należą: psychoedukacja, leczenie objawowe w tym krótkoterminowe oddziaływania psychologiczne i krótkoterminową farmakoterapię oraz leczenie przyczynowe w tym długoterminową psychoterapię.

  1. Oddziaływania psychoedukacyjne: mają podstawowe znaczenie profilaktyczne, pozwalają na określenie charakteru dysfunkcyjnych zachowań, nieprawidłowych wzorców stylu życia, zaproponowanie sposobów ich modyfikacji celem zmniejszenia ryzyka nasilenia czy utrwalenia się objawów neurastenii. Ważnym elementem oddziaływań profilaktycznych jest też zmiana trybu życia, odpoczynek, unikanie nadmiernego stresu.
  1. Krótkoterminowe oddziaływania psychologiczne, prowadzone w formie psychoterapii poznawczo-behawioralnej mają przede wszystkim na celu zmniejszenie nasilenia objawów neurastenii, ale też modyfikację nieprawidłowych wzorców poznawczych będących przyczyną podejmowania dysfunkcjonalnych zachowań. Stosowane są tu: techniki relaksacyjne (których uczony jest pacjent), poznawcza modyfikacja nieprawidłowych wzorców myślowych, zmiany sposobów zachowania poprzez udział w treningach umiejętności psychologicznych – treningu radzenia sobie ze stresem, treningu asertywności, treningu interpersonalnym.
  1. Krótkoterminowe oddziaływania farmakoterapeutyczne, dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, mające na celu wygaszenie szczególnie dokuczliwych dla pacjenta objawów (np. wzmożonej drażliwości, problemów z snem), po drugie mające na celu wzmocnienie osłabionego układu nerwowego.
  1. Oddziaływania przyczynowe w sytuacji, gdy dominującą przyczyną ujawnienia się objawów neurastenii są predyspozycje osobowościowe, a nie czynniki środowiskowe. Wówczas preferowaną metodą leczenia będzie długoterminowa psychoterapia wglądowa (psychodynamiczna) mająca na celu trwałą zmianę struktur osobowościowych.
  1. Inne oddziaływania lecznicze – w sytuacji, gdy powodem pojawienia się objawów neurastenicznych (głównie psychastenicznych, zespołu wyczerpania) są współistniejące choroby somatyczne, leczenie prowadzone będzie głównie przez specjalistów chorób wewnętrznych, a oddziaływania psychologiczne będą jedynie wspomagające.

 

Całościowe programy leczenia realizowane w Specjalistycznej Poradni Leczenia i Psychoterapii Zaburzeń Psychogennych RELATIO są opisane w następujących miejscach:

 

PROGRAM KLINICZNY LECZENIA ZESPOŁU WZMOŻONEJ DRAŻLIOWOŚCI

PROGRAM KLINICZNY LECZENIA ZESPOŁU NADMIERNEGO ZMĘCZENIA