Zespoły uzależnień

Start /  Boczne / 

LECZENIE I PSYCHOTERAPIA UZALEŻNIEŃ

 

 

Zespół Specjalistycznej Poradni Leczenia i Psychoterapii Zaburzeń Psychogennych Relatio stworzył program leczenia i psychoterapii uzależnień.

Program ten w dużej mierze oparty jest na wieloletnich doświadczeniach pracy klinicznej z osobami uzależnionymi wypracowanymi w Poradniach Leczenia Uzależnień, których pracownikami byli członkowie Relatio.

Uważamy za istotne opisanie Państwu, czym tak naprawdę jest uzależnienie, jakie są jego symptomy, jakie zagrożenia mogą się nim wiązać i jak należy je leczyć.

Dlatego zanim przejdziemy do opisu programu leczenia musimy znaleźć odpowiedź na kilka pytań, co pozwoli nam lepiej zrozumieć istotę uzależnienia.

 

Czym jest uzależnienie?

 To, co jest wspólne w tych tak różnych odmianach nałogowych zaburzeń, to:

– uporczywe dążenie do zażywania substancji lub wykonywania określonych czynności,

– uporczywe powtarzanie tych czynności, mimo szkód, które powodują,

– objawy głodu, odczuwane jako przykre dolegliwości fizyczne i psychiczne pojawiające się, kiedy przerwa w zażywaniu substancji lub w powstrzymywaniu się od nałogowych czynności wydłuża się oraz doznawanie ulgi po zakończeniu przerwy.

 

Umysł osoby, która się uzależnia, nie jest zdolny do racjonalnego myślenia, zostaje on zniewolony przez prymitywne i emocjonalne pragnienia i popędy. Osoba taka traci zdolność do w pełni adekwatnej oceny sytuacji nawet jeśli wcześniej takową posiadała, następuje stopniowe spłycenie uczuć wyższych osoby uzależnionej i zmiana jej priorytetów życiowych.

Dochodzi również do zasadniczego złamania linii życiowej osoby uzależnionej – straty, jakich doświadcza w każdym obszarze swojego życia – rodzinnym, zawodowym, finansowym czy społecznym zawsze związane są z nadużywaniem substancji psychoaktywnych czy też namiarowymi aktywnościami.

Uzależnienie jest chorobą pierwotną, przewlekłą, postępującą i w 100% śmiertelną, jeżeli nie zostanie zatrzymana.

Pierwotna – to oznacza, że nie jest konsekwencją innych schorzeń psychosomatycznych, rozwija się niezależnie, a nieleczona staje się bezpośrednią przyczyną innych chorób.

Przewlekła – to oznacza, że podobnie jak inne choroby przewlekłe (np. cukrzyca), jeśli na nią zachorujemy, żyjemy z nią do końca życia. Można jedynie zatrzymać jej rozwój, zneutralizować mechanizmy i nauczyć się z nią żyć w sposób satysfakcjonujący.

Postępująca – to znaczy, że jeżeli jej nie zatrzymamy będzie się rozwijała i będą nasilały się jej objawy, czyniąc w życiu człowieka uzależnionego coraz większą destrukcję.

Śmiertelna – to niezatrzymana zawsze prowadzi do śmierci niezależnie od bezpośredniej przyczyny zgonu.

Głównym objawem uzależnienia jest utrata kontroli.

Jest to choroba, która niszczy wszystkie obszary funkcjonowania człowieka, zatem leczenie powinno być również wieloaspektowe. Nie powinno się ono koncentrować jedynie na zwiększeniu zdolności do utrzymywania abstynencji, ale na poprawie stanu zdrowia psychicznego chorego. Oznacza to, że człowiek uzależniony nie jest w stanie konsekwentnie kontrolować ilości, jak również częstotliwości picia, nawet jeżeli czasami się to udaje. Jest to również proces nieodwracalny i postępujący.

Co może nas uzależnić?

Uzależnienia możemy nieco arbitralnie podzielić na te związane z nadużywaniem substancji psychoaktywnych i uzależnienia behawioralne.

Uzależnienia od substancji psychoaktywnych związane są z zażywaniem specyficznych substancji chemicznych, które wywierają znaczący wpływ na stany psychiczne (poprzez bezpośredni wpływa na mózg).

Środki psychoaktywne będą najczęściej źródłem uzależnienia.

  1. Alkohol (w każdej postaci, w tym również piwo przez niektórych pacjentów traktowane jako coś całkiem niegroźnego w spożyciu)

  2. Nikotyna (papierosy, tytoń, cygara)

  3. Marihuana (w każdej postaci)

  4. Leki uspakajające z grupy benzodiazepin i barbituranów (bardzo silny środek uzależniający)

  5. Leki przeciwbólowe (w sytuacji stałego znaczącego przekraczania zalecanych dawek)

  6. Amfetamina i inne psychostymulanty (ekstazy, większość tzw. dopalaczy)

  7. Opiaty (w tym heroina)

  8. Inne narkotyki (kokaina, LSD, grzyby halucynogenne, leki zawierające kodeinę)

  9. Środki anaboliczne (często wtedy w połączeniu z bigoreksją)

 

Do grupy uzależnień behawioralnych należą zachowania, które zazwyczaj stanowią normalny aspekt naszego codziennego funkcjonowania.

Problem nie jest tutaj bowiem ich jakaś szczególna dziwaczność czy patologiczność, a ich nadmiarowość i niemożność powstrzymania się od ich wykonywania. Przejawiają się one w kompulsywnym, czyli przymusowym wykonywaniu jakiejś czynności w celu pozbycia się nieznośnego napięcia psychicznego. Po zaspokojeniu potrzeby, u osoby uzależnionej automatycznie pojawia się głębokie poczucie winy, prowadzące do obniżenia nastroju, który pacjent stara się polepszyć ponownie wykonując tę samą czynność (bo tylko ona przynosi mu ulgę).

Najczęstsze uzależnienia behawioralne:

  1. patologiczny hazard  szczególnie niebezpieczne i niszczące dla życia uzależnienie, bardzo zróżnicowane formy aktywności, między innymi – gra na automatach, gra w kasynie (ruletka, poker, Black Jack), hazard w Internecie, gra w Lotto, zakłady pieniężne, gry karciane i szereg innych; zawsze wtedy, gdy skala tych zachowań wymyka się spod kontroli, a skala strat życiowych staje się znacząca;

  2. seksoholizm nadmiarowa i niekontrolowana aktywność seksualna w tym: nadmiarowa masturbacja, uzależnienie od pornografii (w tym pornografii internetowej), skłonność do częstych, powierzchownych (często jednorazowych) i przypadkowych kontaktów seksualnych, korzystanie z usług osób prostytuujących się;

  3. uzależnienie od gier komputerowych zwłaszcza u dzieci, adolescentów i młodych dorosłych;

  4. uzależnienie od Internetu oraz różnych form uczestnictwa w nim (czaty internetowe, aktywność na forach czy w portalach społecznościowych); w sytuacji codziennego lub prawie codziennego spędzania więcej niż 4h na danej aktywności w sieci z współistniejącym przymusem korzystania z Internetu;

  5. zakupoholizm  nadmiarowe i niekontrolowane dokonywanie zakupów (w tym również w Internecie), pomimo niewątpliwych szkód jakich doświadcza osoba to robiąca (np. nadmiernego zadłużania się);

  6. pracoholizm  nadmierne koncentrowanie się na obszarze pracy zawodowej i realizowaniu kariery przy zaniedbywaniu innych obszarów życia; zwłaszcza, gdy jest to zjawisko długotrwałe i niezwiązane z aktualnymi potrzebami życiowymi;

  7. bigoreksja  nadmierne dbanie o tężyznę fizyczną przy zaniedbywaniu innych obszarów życia (czasami włączana do zespołów zaburzeń fizycznych związanych z jedzeniem);

  8. tanoreksja uzależnienie od opalania (zwłaszcza na solariach), czasami w połączeniu z zaburzeniami odżywiania.

Dlaczego tak trudno dostrzec swój problem i zdecydować się na podjęcie leczenia?

Wynika to z istoty choroby. Każdy człowiek w swoim życiu wykorzystuje system psychologicznych mechanizmów obronnych, które z założenia mają służyć, chroniąc przed nadmiernym cierpieniem w sytuacjach, kiedy jego możliwości adaptacyjne są niewystarczające. U osoby uzależnionej te same mechanizmy przestają być wykorzystywane dla dobra człowieka, służą natomiast ochronie jego relacji z alkoholem. Człowiek uzależniony zaczyna funkcjonować coraz bardziej w świecie iluzji i zaprzeczeń. Zaprzeczanie, racjonalizacja, minimalizowanie, intelektualizowanie, obwinianie innych, użalanie się nad sobą nie pozwalają osobie uzależnionej dostrzec postępującego problemu.

System samooszukiwania się jest spójny i silny, stanowi logiczny zbiór poglądów na temat siebie i świata, jednak w rzeczywistość jest niezgodny z faktami. Osoba uzależniona kwestionuje informacje jakie otrzymuje od otoczenia i nawet jeśli czasami domyśla się, że postępuje nie tak, jak by chciała, uznaje to za jednorazowe wydarzenie.

Choroba alkoholowa generuje liczne stereotypy.

Jednym z nich jest przekonanie, że problem z piciem mają osoby o słabej woli lub pochodzące z prymitywnych środowisk. Mitem jest również to, że alkoholik to ktoś, kto pije codziennie, zaniedbuje swoje obowiązki zawodowe i rodzinne, nie ma zainteresowań, pije tanie alkohole itp. Faktem jest, że uzależnić może się każdy człowiek bez względu na płeć, wiek, wykształcenie, status społeczny i poziom życia materialnego.

 

Znaczna część osób uzależnionych nie tylko nie identyfikuje się z wyżej wymienionymi stereotypami, ale nie dopuszcza myśli o rozwoju choroby alkoholowej u siebie. Często w takim zaprzeczeniu umacnia ich najbliższe otoczenie, również nieświadome toczącego się procesu rozwoju mechanizmów chorobowych.

 

Człowiek uzależniony pije coraz więcej i coraz częściej. Zaniepokojony tym zjawiskiem, ale również wyniszczany regularną intoksykacją alkoholową podejmuje przerwy w piciu. Dla niego stanowi to potwierdzenie faktu, iż nie utracił kontroli nad alkoholem, a tym samym problem go nie dotyczy. W ten sposób człowiek uzależniony tkwi w niebezpiecznej pułapce, którą ilustruje cytat z „Małego Księcia” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego:

-Dlaczego pijesz?- spytał Mały Książę.

-Aby zapomnieć- odpowiedział Pijak.

-O czym zapomnieć?- zaniepokoił się Mały Książę, który już zaczął mu współczuć.

-Aby zapomnieć, że się wstydzę- powiedział Pijak, schylając głowę.

-Czego się wstydzisz?- dopytywał Mały Książę, chcąc mu pomóc.

-Wstydzę się, że piję- zakończył Pijak i pogrążył się w milczeniu”.

Dlaczego terapia indywidualna nie jest wystarczająca?

Do rozpoznania swojej choroby i rozpoczęcia procesu leczenia człowiek uzależniony potrzebuje obecności innych osób zmagających się z ta samą chorobą. Rozbrajanie nałogowych mechanizmów uzależnienia w kontakcie indywidualnym jest praktycznie niemożliwe. Doświadczenie innych osób pozwala zidentyfikować swoją chorobę i osłabić działające mechanizmy oraz zwiększyć motywację do pracy nad własnym zdrowieniem.

Bardzo ważną funkcję odgrywa odzwierciedlanie, konfrontacja, a również wsparcie w sytuacjach kryzysowych. Obecność innych osób w grupie i ich pozytywne doświadczenia w radzeniu sobie z objawami choroby zwiększają wiarę w powodzenie terapii. Grupa jest również niezbędnym środowiskiem, tworzącym okazję do bezpiecznego odreagowywania trudnych emocji, a tym samym nabywania umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z codziennymi frustracjami. Jest to tym bardziej znaczące, że ludzie uzależnieni mają małą odporność na stres.

 

LECZENIE I PSYCHOTERAPIA UZALEŻNIEŃ W RELATIO

Leczenie osoby uzależnionej może być skuteczne jedynie wtedy, gdy koncentruje się na próbach zmiany jej myślenia, reagowania, postaw życiowych oraz nabycia bądź zwiększenia umiejętności społecznych.

Nie jest skutecznym leczenie uzależnienia polegające na stosowaniu różnego rodzaju terapii awersyjnych (np. popularne tzw. wszywki, często powtarzające się alkoholoodtrucia).

Podstawą leczenia wszelkiego rodzaju uzależnień są oddziaływania psychologiczne i środowiskowe. Kluczowym założeniem wydaje się zintegrowanie oddziaływań psychoterapeutycznych indywidualnych i grupowych, podejścia zindywidualizowanego do pacjenta wraz z jasno określonym i zdefiniowanym sposobem pracy terapeutycznej.

Pierwszy okres terapii skoncentrowany jest na zmodyfikowaniu nieprawidłowych wzorców poznawczych związanych z nadużywaniem alkohologu czy innych środków psychoaktywnych.

Oddziaływania farmakologiczne mają tylko i wyłącznie charakter pomocniczy. Jednak trudno sobie wyobrazić leczenie tej choroby bez współpracy z lekarzem. Oddziaływania medyczne mają zastosowanie przy leczeniu objawów zespołu abstynencyjnego, wszelkiego rodzaju powikłań internistycznych i psychiatrycznych.

Mamy świadomość, że pomoc terapeutyczna dla osób uzależnionych nie powinna ograniczać się jedynie do problemów specyficznych dla uzależnienia, ale obejmować również inne problemy osobiste, które występują u osób uzależnionych. W wielu przypadkach powinno być uzupełnione o pomoc psychoterapeutyczną dotyczącą całej osoby pacjenta.

Wzięliśmy powyższe dogmaty pod uwagę, tworząc całościowy program leczenia dla naszych pacjentów. Podstawowym założeniem tak stworzonego programu jest jego kompleksowość – objecie wielospecjalistyczną opieką kliniczną, zróżnicowane formy oddziaływania leczniczego i psychoterapeutycznego oraz wielopoziomowy, a nie jednorazowy charakter interwencji terapeutycznych.

 

Całościowy kliniczny program leczenia realizowany w Specjalistycznej Poradni Leczenia i Psychoterapii Zaburzeń Psychogennych RELATIO jest opisany jako:

PROGRAM KLINICZNY LECZENIA UZALEŻNIEŃ

 

Program leczenia osób uzależnionych w Specjalistycznej Poradni Psychoterapeutycznej Relatio

  1. Konsultacja wstępna, diagnostyczna prowadzona przez psychoterapeutę uzależnień lub psychologa klinicznego mającego doświadczenie w pracy z osobami uzależnionymi.

Celem jest pełna diagnoza kliniczna zgłaszającej się osoby i określenie skali jej problemów związanych z przyjmowaniem środka psychoaktywnego, określenie czy należy w jej wypadku mówić o nadużywaniu, używaniu szkodliwym czy już uzależnieniu od substancji psychoaktywnej.

  1. Konsultacja lekarza, specjalisty psychiatry.

Celem jej jest zbadanie stanu psychicznego w kontekście występowania innych zaburzeń psychicznych i ewentualnej konieczności prowadzenia skojarzonego leczenia farmakoterapeutycznego.

  1. Psychoterapia indywidualna prowadzona przez psychoterapeutę uzależnień.
  1. Udział w grupie psychoterapeutycznej prowadzonej w nurcie poznawczo-behawioralnym ramach psychoedukacji podstawowej.

Grupa prowadzona jest przez doświadczonego psychoterapeutę uzależnień. Jej spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Celem etapu podstawowego psychoterapii grupowej uzależnień jest:

– poznanie i uznanie swojego uzależnienia,

– zwiększenie motywacji do leczenia,

– rozpoznawanie objawów głodu,

– radzenie sobie z objawami głodu.

  1. Udział w grupie psychoterapeutycznej prowadzonej w nurcie poznawczo-behawioralnym ramach psychoedukacji pogłębionej.

Grupa prowadzona jest przez doświadczonego psychoterapeutę uzależnień. Jej spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Celem etapu pogłębionego psychoterapii grupowej uzależnień jest:

– poznanie psychologicznych mechanizmów uzależnienia,

– rozbrajanie psychologicznych mechanizmów uzależnienia,

– nawrót w uzależnieniu – praca nad zapobieganiem nawrotom.

JH, EW, MT