Lęki & Fobie & Natręctwa

Start /  Menu Główne new /  Objawy psychogenne & Zaburzenia osobowości / 

Lęki & Fobie & Natręctwa

Lęk jako objaw – odczuwany nie jako strach związany z konkretnym, sprecyzowanym, realnym zagrożeniem. Odczuwany jest w sytuacjach, w których brak jest jasno zdefiniowanych czynników mogących być przyczyną jego doświadczania.

Lęk może stanowić stały, powtarzający się wzorzec doświadczeń emocjonalnych – wtedy może być to podstawą do rozpoznania zaburzeń nerwicowych lub depresyjnych.

Lęk przybierać może bardzo różną postać objawową. Poniżej opisujemy różne postacie lęku – będące podstawą do rozpoznawania różnych zespołów objawowych.

Lęk odczuwany albo jako stale towarzyszące, nieprzyjemne uczucie strachu, dyskomfortu, niepokoju lub napięcia (lęk wolno płynący lub uogólniony) o różnym stopniu nasilenia – możemy wtedy mówić o zespole lęku uogólnionego.

Lęk odczuwany jako intensywne, nagłe, nieuzasadnione sytuacją zewnętrzną uczucie silnego strachu czy wręcz paniki (lęk napadowy lub paniczny) z towarzyszącymi mu wtedy myślami o groźbie śmieci czy omdlenia – możemy wtedy mówić o zespole lęku panicznego.

Lęk odczuwany jako powtarzająca się intensywna reakcja lękowa w sytuacji konieczności przebywania z innymi ludźmi (zazwyczaj mniej nam znanymi), poznawania nowych osób, występowania publicznie (również w szkole czy na uczelni), czyli w różnych sytuacjach społecznych – możemy mówić wtedy o fobii społecznej.

Lek odczuwany jako powtarzająca się intensywna reakcja lękowa w odpowiedzi na różne swoiste bodźce – możemy mówić wtedy o fobiach izolowanych.

Szczególnie częste postacie fobii specyficznych to:

klaustrofobia – lęk przed przebywaniem w małych, zamkniętych pomieszczeniach;

hemofobia – lęk przed widokiem krwi;

erytrofobia – lęk przed zaczerwienieniem się;

mizofobia – lęk przed brudem, zanieczyszczeniem się;

nykofobia – lęk przed ciemnością;

arachnofobia – lęk przed pająkami;

brontofobia – lęk przed burzą;

kynofobia – lęk przed psami;

zoofobia – lęk przed zwierzętami.

Istotnym jest, aby lęk był odczuwany przez dłuższy okres (minimum jeden miesiąc) i był doświadczany przez pacjenta jako objaw, który istotnie utrudnia życie, ogranicza możliwości życiowe (np. zmuszając do pozostawania w domu, nieodwiedzania pewnych miejsc, nierobienia ważnych życiowo zadań).

Ważnym diagnostycznie jest też stwierdzenie, że wystąpienie lęku nie jest związane z bezpośrednim przyjęciem substancji psychoaktywnych (jako reakcja na przyjęcie środka).

Lęk jest kluczowym diagnostycznie objawem zespołów lękowych i depresyjnych oraz niektórych zaburzeń osobowości.

Objawy o podobnym pochodzeniu (nerwicowym), ale nieco innym charakterze to objawy dysocjacyjne przeżywane zazwyczaj przez pacjentów jako szczególnie przykre i zagrażające.

Należą do nich skargi na uczucie niebycia sobą (depersonalizacja), poczucie obcości otaczającego świata (derealizacja), często przeżywane przez pacjentów jako coś skrajnie niepokojącego i zagrażającego, rzadziej epizody częściowej utraty świadomości (własnego ja, pamięci biograficznej), połączone z zaskakującymi zachowaniami pacjenta (amnezja i fuga dysocjacyjna).

Objawy dysocjacyjne stanowią zazwyczaj część złożonych zespołów nerwicowych lub też pojawiają się w sytuacji narażania na skrajnie silne doświadczenia traumatyczne (jako element PTSD).

Natręctwa to stosunkowa często występująca grupa objawów mogąca być źródłem znacznych cierpień dla doświadczających ich pacjentów. Zazwyczaj współistnieją z innymi objawami nerwicowymi (lękiem) oraz depresyjnymi.

Natręctwa przybierają charakter myśli natrętnych, czyli obsesji oraz czynności natrętnych, czyli kompulsji.

Obsesje mają charakter często powtarzających się, niechcianych myśli, których treść jest przykra, odstręczająca czy wręcz przerażająca dla pacjenta. Zazwyczaj dotyczą one tych obszarów życia, które są szczególnie istotne dla pacjentów – np. osoby religijne mogą doświadczać natrętnych myśli bluźnierczych, rodzice miewają myśli na temat skrzywdzenia swoich dzieci, inni – skrajnego lęku przed zarazkami i brudem, itd.

Kompulsje mają charakter powtarzających się, niechcianych przez pacjenta czynności, których wykonywanie jest przeżywane przez niego jako bezsensowne czy wręcz absurdalne. Próba oporu wobec ich wykonywania wywojuje jednak u pacjenta z zespołem natręctw silne i bardzo nieprzyjemne napięcie emocjonalne. Czynności natrętne maja bardzo różny charakter – do najczęstszych należą kompulsywne zamykanie drzwi i okien, sprawdzanie drzwi, mycie rąk, mycie przedmiotów, unikanie określonych miejsc, itd.

Objawy kompulsywno-obsesyjne stanowią zazwyczaj część złożonych zespołów nerwicowych bądź nerwicowo-depresyjnych lub niektórych zaburzeń osobowości (zwłaszcza osobowości anankastycznej).