Uzależnienia & Dysfunkcje behawioralne

Start /  Menu Główne new /  Objawy psychogenne & Zaburzenia osobowości / 

Uzależnienia & Dysfunkcje behawioralne

 

Dysfunkcje behawioralne wynikające z nadużywania substancji psychoaktywnych z zaburzeniami nawyków behawioralnych. Szczególną grupą pośród nich są uzależnienia.

Uzależnienia we właściwym tego słowa znaczeniu to zaburzenia spowodowane nadużywaniem substancji psychoaktywnych, między innymi: alkoholu, marihuany, leków uspokajających z grupy benzodiazepin, nikotyny, amfetaminy, ekstazy, heroiny i innych opiatów, kokainy i szeregu innych substancji.

Takowe zespoły chorobowe mogą przyjmować charakter nadużywania substancji (czyli tak zwanego spożywania szkodliwego) lub pełnoobjawowego zespołu zależności; dokładny opis wyżej wymienionych zespołów objawowych dostępny jest tutaj.

Zespoły uzależnień behawioralnych. Należą do nich uzależnienie od hazardu, Internetu, gier komputerowych, seksu (hiperseksualizm), zakupów, pracy i innych aktywności; ta kategoria zaburzeń budzi pewne kontrowersje głównie ze względu na nadmierne jej rozszerzanie i jednoczesne wyodrębnianie izolowanych zespołów dysfunkcji, często bez dostrzeżenia kluczowych problemów osobowościowych, jakie niejednokrotnie są przyczyną ich wystąpienia.

Zespoły uzależnień behawioralnych dotyczą bardzo rozległych obszarów funkcjonowania pacjentów. W związku z tym kwalifikacjach klinicznych umieszczono je w kilku podkategoriach. Ich cechą wspólną jest wystąpienie znaczącego, dominującego czynnika behawioralnego określającego główny obszar problemowy.

Zespoły uzależnień zawsze w sposób znaczący pogarszają funkcjonowanie pacjentów, będąc zarówno źródłem przykrych objawów psychicznych (lęku, smutku, drażliwości, napadów złości), jak i narastających trudności w funkcjonowaniu rodzinnym, zawodowym, finansowym. Stanowią zawsze wskazanie do intensywnego, skoordynowanego postępowania klinicznego, którego istotną częścią będzie psychoterapia (w tym wypadku częściej psychoterapia poznawczo-behawioralna w pierwszym etapie leczenia).

Dysfunkcje behawioralne związane z relacjami interpersonalnymi

Dotyczą kluczowych obszarów życia każdego z nas – zdolności do tworzenia trwałych związków miłosnych, przyjaźni, relacji koleżeńskich, zdolności do przebywania w grupie z innymi, artykułowania swoich potrzeb, bronienia ich, ale też i szanowania potrzeb innych ludzi. Pacjenci:

-zgłaszają znaczące trudności w tworzeniu i utrzymaniu bliskich związków, zdolności do nawiązywania bliskiej emocjonalnie relacji, gotowości do zaufania komukolwiek, czucia się dobrze w stałej obecności innej osoby, mieszkania z kimś na stałe, podejmowania współżycia seksualnego, czerpania przyjemności z seksu;

– informują o posiadaniu bardzo ograniczonej ilości relacji interpersonalnych, skłonności do zamykania się w domu, przebywania tylko z rodziną, niechęci do przebywania z ludźmi, lęku przed ludźmi (czasami tylko w sytuacjach większych grup), nadmiernej nieśmiałości, trudności w nawiązywaniu nowych kontaktów, uczuciu intensywnego wstydu w towarzystwie innych ludzi;

– informują o trudności w wyrażaniu swojego zdania wobec innych ludzi, stosowania sprzeciwu wobec niekorzystnych dla siebie pomysłów, wchodzenia w konfrontację, ale również niezdolności do uznawania prawa innych do swojego zdania, nadmiernego konfrontowania się z innymi, niezdolności do współpracowania z innymi w realizacji wspólnych celów;

– informują o lęku, jaki często towarzyszy wszelkim relacjom społecznym, a czasami również wyobrażaniu sobie takowych, przy dużym nasileniu objawów lękowych bywa stawiane rozpoznanie współistniejącej fobii społecznej (doświadczanej tu bardziej jako obawa przed kontaktami z ludźmi, a nie jako lęk przed jakimś niepowodzeniem np. szkolnym czy zawodowym).

Dysfunkcje behawioralne związane z wypełnianiem ważnych ról społecznych

Dotyczą one równie znaczącego obszaru życia każdego z ludzi – kluczowych obszarów aktywności – radzenia sobie z pracą, nauką, obowiązkami domowymi, znajdowania satysfakcji w obszarze życia zawodowego, znajdowania równowagi pomiędzy życiem zawodowym a osobistym, trzymania się wyznaczonych celów życiowych i ich realizacji, szanowania obowiązujących norm moralnych i prawnych i ich niełamania i całego szeregu innych. Pacjenci:

-skarżą się na trudności w mobilizacji do pracy czy nauki niewspółistniejące z klinicznymi objawami depresyjnymi czy neurastenicznymi (albo współistniejące w bardzo ograniczonym stopniu), a wynikające z długotrwałego braku motywacji do podejmowania tych aktywności; efektem tego są powtarzające się trudności w pracy zawodowej, szkole lub na studiach niewynikające ograniczeń kompetencyjnych pacjenta, czasami częste utraty lub zmiany pracy, praca poniżej kwalifikacji, towarzysząca temu głęboka frustracja;

-informują o trudnościach w znalezieniu satysfakcji z wykonywanej pracy zawodowej czy nauki (pomimo jej sumiennego wykonywania), z jednoczesną niemożnością dokonania jakiejkolwiek zmiany w tym obszarze, stale towarzyszącym uczuciu nudy, frustracji i braku perspektyw niewynikającym z realnej sytuacji życiowej;

– skarżą się niemożność znalezienia dystansu do wykonywanej pracy zawodowej (lub innej aktywności np. nauki, zaangażowania społecznego, rozbudowanej pasji), poziom zaangażowania w pracę (lub inne aktywności) jest nadmierny, wpływa to niekorzystnie na inne obszary życia – relacje rodzinne, towarzyskie, zdrowie, sprawność fizyczną, nie wypływa to z jakiś zewnętrznych przyczyn i ma charakter chroniczny;

– skarżą się na trudność w realizacji długoterminowych celów życiowych, nie są w stanie utrzymać długoterminowego zaangażowania w znaczące aktywności życiowe, znajdować nowych celów życiowych;

– informują o powtarzających się problemach z łamaniem obowiązujących norm prawnych i moralnych, czegoś, co przeżywane jest jako coś nieakceptowanego i zawstydzającego, ale jednocześnie pozostające poza kontrolą (np. świadome, powtarzające się łamanie przepisów, nadmiernie szybka, niebezpieczna jazda samochodem, częste wypadki samochodowe, łatwe wdawanie się w gwałtowne spory i bójki, nękanie innych, używanie przemocy fizycznej wobec innych, okrucieństwo wobec zwierząt, kradzieże, oszustwa szereg innych). Zachowania takie często przebiegają z nadmierną impulsywnością, czasami towarzyszy im całkowita niemożność zapanowania nad intensywnymi emocjami i potrzeba ich szybkiego rozładowania.