Dysfunkcje behawioralne

Start /  Menu Główne /  Objawy psychogenne / 

Dysfunkcje behawioralne są stanowią drugi co do częstości ( po skargach objawowych ) powód zgłaszania się do psychoterapeuty ( lub psychologa, zdecydowanie rzadziej do psychiatry ). Są przeżywane przez pacjentów jako przewlekłe stany nieprawidłowego funkcjonowania w różnych ważnych obszarach życiowych.

Należy to oczywiście rozważyć na ile ta ocena jest zawsze adekwatna – czasami nasze oczekiwania co do samych siebie są zawyżone, uwarunkowane nieprawidłowymi wzorcami społecznymi, często promowanymi medialnie. Urealnienie oczekiwań co do samego siebie, udzielenie pomocy w właściwej ocenie swoich możliwości czy potrzeb bywa czasami wystarczające aby złagodzić niepokój z jakim zgłaszają się pacjenci.

Są jednak sytuacje, w których możemy jednoznacznie mówić o długotrwałych problemach w radzeniu sobie z ważnymi obszarami życia zarówno osobistego jak i społecznego. Dokładne zdefiniowanie tych obszarów będzie tutaj jednak zdecydowanie trudniejsze niż podczas opisywania zespołów objawowych.

Złożoność ludzkiego życia – naszych oczekiwań, potrzeb, ról w których występujemy, zadań jakie mamy wypełnić, społecznych ocen jakim mamy sprostać jest tak duża, że uniemożliwia stworzenie jakiegokolwiek wzorca „ idealnego funkcjonowania behawioralnego”. Spróbujemy dlatego jedynie z grubsza określić obszary, które mogą być źródłem doświadczanego przez pacjentów niezadowolenia z samych siebie.

 

Podzieliśmy je trochę arbitralnie na dwie duże grupy dysfunkcji behawioralnych – pierwsza związana jest z funkcjonowaniem z relacjach interpersonalnych, druga zaś z radzeniem sobie z ważnymi rolami społecznymi.

 

W tym miejscu omówimy też dużą grupę dysfunkcji objawowych związaną z bardziej sprecyzowanymi i konkretnymi zachowaniami mającymi już jednoznaczne konotacje kliniczne ( różnorakie zespoły uzależnień ).

 

  1. Dysfunkcje behawioralne związane z relacjami interpersonalnymi

 

Dotyczą kluczowych obszarów życia każdego z nas – zdolności do tworzenia trwałych związków miłosnych, przyjaźni, relacji koleżeńskich, zdolności do przebywania w grupie z innymi, artykułowania swoich potrzeb, bronienia ich, ale też i szanowania potrzeb innych ludzi.

Obszary problemowe są tutaj bardzo zróżnicowane – zazwyczaj pacjenci:

-zgłaszają znaczące trudności w tworzeniu i utrzymaniu bliskich związków, zdolności do nawiązywania bliskiej emocjonalnie relacji, gotowości do zaufania komukolwiek, czucia się dobrze w stałej obecności innej osoby, mieszkania z kimś na stałe, podejmowania współżycia seksualnego, czerpania przyjemności z seksu

 

– informują o posiadaniu bardzo ograniczonej ilości relacji interpersonalnych, skłonności do zamykania się w domu, przebywania tylko z rodziną, niechęci do przebywania z ludźmi, lęku przed ludźmi ( czasami tylko w sytuacjach większych grup ), nadmiernej nieśmiałości, trudności w nawiązywaniu nowych kontaktów, uczuciu intensywnego wstydu w towarzystwie innych ludzi

 

– informują o trudności w wyrażaniu swojego zdania wobec innych ludzi, stosowania sprzeciwu wobec niekorzystnych dla siebie pomysłów, wchodzenia w konfrontację, ale również niezdolności do uznawania prawa innych do swojego zdania, nadmiernego konfrontowania się z innymi, niezdolności do współpracowania z innymi w realizacji wspólnych celów

 

– informują o lęku jaki często towarzyszy wszelkim relacjom społecznym a czasami również wyobrażaniu sobie takowych, przy dużym nasileniu objawów lękowych bywa stawiane rozpoznanie współistniejącej fobii społecznej ( doświadczanej tu bardziej jako obawa przed sami kontaktami z ludźmi a nie jako lęk przed jakimś niepowodzeniem np. szkolnym czy zawodowym )

 

  1. Dysfunkcje behawioralne związane z wypełnianiem ważnych ról społecznych

 

Dotyczą równie znaczącego obszaru życia każdego z ludzi – kluczowych obszarów aktywności – radzenia sobie z pracą, nauką, obowiązkami domowymi, znajdowania satysfakcji w obszarze życia zawodowego, znajdowania równowagi pomiędzy życiem zawodowym a osobistym, trzymania się wyznaczonych celów życiowych i ich realizacji, szanowania obowiązujących norm moralnych i prawnych i ich nie łamania i całego szeregu innych.

 

Obszary problemowe są tutaj jeszcze bardziej zróżnicowane, zazwyczaj pacjenci:

-skarżą się na trudności w mobilizacji do pracy czy nauki nie współistniejące z klinicznymi objawami depresyjnymi czy neurastenicznymi ( albo współistniejące w bardzo ograniczonym stopniu ) a wynikające z długotrwałego braku motywacji do podejmowania tych aktywności; efektem tego są powtarzające się trudności w pracy zawodowej, szkole lub na studiach nie wynikające ograniczeń kompetencyjnych pacjenta, czasami częste utraty lub zmiany pracy, praca poniżej kwalifikacji, towarzysząca temu głęboka frustracja

 

-informują o trudnościach z znalezieniu satysfakcji z wykonywanej pracy zawodowej czy nauki ( pomimo jej sumiennego wykonywania ) z jednoczesną niemożnością dokonania jakiejkolwiek zmiany w tym obszarze, stale towarzyszącym uczuciu nudy, frustracji i braku perspektyw nie wynikającym z realnej sytuacji życiowej

 

– skarżą się niemożność znalezienia dystansu do wykonywanej pracy zawodowej ( lub innej aktywności np. nauki, zaangażowania społecznego, rozbudowanej pasji ), poziom zaangażowania w pracę ( lub inne aktywności ) jest nadmierny, wpływa to niekorzystnie na inne obszary życia – relacje rodzinne, towarzyskie, zdrowie, sprawność fizyczną, nie wpływa to z jakiś zewnętrznych przyczyn i ma charakter chroniczny

 

-skarżą się na trudność w realizacji długoterminowych celów życiowych, nie są w stanie utrzymać długoterminowego zaangażowania w znaczące aktywności życiowe, znajdować nowych celów życiowych

 

– informują o powtarzających się problemach z łamaniem obowiązujących norm prawnych i moralnych, czegoś co przeżywane jest jako coś nieakceptowane i zawstydzające, ale jednocześnie pozostające poza kontrolą ( np. świadome, powtarzające się łamanie przepisów, nadmiernie szybka, niebezpieczna jazda samochodem, częste wypadki samochodowe, łatwe wdawanie się w gwałtowne spory i bójki, nękanie innych, używanie przemocy fizycznej wobec innych, okrucieństwo wobec zwierząt, kradzieże, oszustwa szereg innych ), zachowania takie często przebiegają z nadmierną impulsywnością, czasami towarzyszy im całkowita niemożność zapanowania nad intensywnymi emocjami i potrzeba ich szybkiego rozładowania

 

  1. Dysfunkcje behawioralne wynikające z nadużywania substancji psychoaktywnych, zaburzeniami nawyków i popędów oraz zaburzenia funkcji fizjologicznych ( odżywiania, snu, funkcji seksualnych )

 

Dotyczą bardzo rozległych obszarów funkcjonowania – w kwalifikacjach klinicznych umieszczonych w kilku podkategoriach. Ich cechą wspólną jest wystąpienie znaczącego, dominującego czynnika behawioralnego określającego główny obszar problemowy.

Zazwyczaj w sposób znaczący pogarszają one funkcjonowanie pacjentów, stając się zarówno źródłem przykrych objawów ( lęku, smutku, drażliwości, napadów złości) jak i trudności w funkcjonowaniu ( rodzinnym, zawodowym, finansowym ). W przeciwieństwie do dwóch wyżej wymienionych grup objawów ( gdzie o konieczności leczenia decydowała skala ich nasilenia ) tutaj zawsze należy co najmniej przeprowadzić kliniczną diagnozę problemu. Stanowią zawsze wskazanie do intensywnego, skoordynowanego postępowania klinicznego, którego istotna częścią będzie psychoterapia ( w tym wypadku częściej psychoterapia poznawczo-behawioralna w pierwszym etapie leczenia ).

 

Możemy tutaj mówić o:

zaburzeniach spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych ( między innymi alkoholu, marihuany, leków uspokajających z grupy benzodiazepin, nikotyny, amfetaminy, ekstazy, heroiny i szeregu innych substancji ); mogą one przyjmować charakter nadużywania ( tzw spożywanie szkodliwe ) lub pełnoobjawowego zespołu zależności; dokładny opis wyżej wymienionych zespołów objawowych dostępny jest tutaj

 

zespołach uzależnień behawioralnych, należą do nich uzależnienie od hazardu, Internetu, gier komputerowych, seksu ( tzw hiperseksualizm ), zakupów, pracy i innych aktywności; ta kategoria zaburzeń budzi pewne kontrowersje głównie ze względu na nadmierne jej rozszerzanie i jednoczesne wyodrębnianie izolowanych zespołów dysfunkcji często bez zobaczenia kluczowych problemów osobowościowych jakie stoją u ich wystąpienia

 

zaburzeń odżywania w tym zwłaszcza anoreksji i bulimii należących do zespołów zaburzeń psychicznych o szczególnie trudnym przebiegu, również innych zespołów objawowych takich jak otyłości ( często związanej z współistniejącymi trudnościami emocjonalnymi ), ortoreksji czy bigoreksji; wszystkie wymienione zespoły kliniczne wymagają intensywnego i złożonego leczenia psychoterapeutycznego i farmakoterapeutycznego; dokładny opis wyżej wymienionych zespołów objawowych dostępny jest tutaj

 

zaburzeń snu z szczególnym uwzględnieniem bezsenności, objawy takie mogą zarówno współistnieć w innych zespołach klinicznych ( np. zaburzeniach depresyjnych czy lękowych ), ale występują też jako samoistny zespół objawowy ( tzw. nieorganiczne zaburzenie snu ), wymagana jest pogłębiona diagnoza kliniczna a następnie skojarzone leczenie – psychoterapeutyczne i farmakoterapeutyczne, ze względu na nieprawidłowo prowadzone leczenie zaburzenia snu często powikłana są zespołami zależności od benzodiazepin ( środków nasennych ); głównym objawem jest skrócenie snu, spłycenie snu, częste przebudzanie się podczas snu, trudności w zaśnięciu, wczesnoranne budzenie się, towarzyszy temu często stałe uczucie zmęczenia, rozdrażnienia, apatii, trudności w skupieniu uwagi, brak koncentracji.